Vương víu mùa cỏ tranh

Tản văn của TRIỆU VĂN TÙNG

1- Quê tôi gắn liền với những đồi cốc, mít nài và trâm bầu mọng tím bờ môi mỗi dịp vào hè. Hẳn chừ, không ai còn có dịp để mà đập vỏ cốc rừng ăn lót bụng khi làng quê đã đổi thay. Nhà mái ngói, mái tôn từ lâu lắm đã thay thế bao nếp nhà mái tranh, mái rạ.

Mỗi dịp về làng, tôi thường đi qua khu đất của nhà bà Xã Năm (*) hay bà Hương Tụng (**). Hồi những năm 1980, đâu đâu cũng ruộng đồng hợp tác xã. Bà Xã Năm sống độc thân, già yếu nên mãnh vườn không ai cày cuốc. Đất bỏ lâu, cỏ tranh mọc dày và cũng nhờ đó bà có thêm thu nhập từ khu vườn...cỏ tranh. Mùa cắt cỏ tranh quê tôi thường ở độ bọn con nít sắp nghỉ hè. Người trong làng vào chân núi Phước Tường dùng liềm vừa cắt, vừa trải theo lối cho hong khô và đến chiều tà quay lại bó tròn dùng đòn xóc gánh về. Cỏ tranh tiếp tục được phơi nắng cho khô, róc sơ qua phần gốc cho bớt phần lá già thì sau đó dùng nan tre bện lại từng tấm để lợp nhà. Thường thường mỗi tấm tranh lợp có chiều dài khoảng 1,2- 1,4 mét.

Cuộc sống dưới mái nhà tranh chất chứa bao ân tình như câu hát hò khoan:"Ngó lên nuộc lạt mái nhà/ Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu”. Ai đó có từng ngả lưng trên tấm phảng gỗ tìm giấc ngủ trưa, bâng quơ nhìn lên mái tranh với những nuộc lạt, đòn tre rui mèn. Hay ai buông tai mà nghe những con mọt tre cót két tinh nghịch cười cùng giọt nắng lọt qua chổ thủng mái tranh để thấy tia nắng soi xuống nền đất như một sợi cước trong veo ánh vàng. Rồi đến những đêm đông, mưa dầm bẹp mái tranh, nước chảy tóc tách đầu chái nhà mình như có ai đó sụi sùi khóc.

2- Vườn tranh nhà bà Xã Năm, năm mô đều có người đến mua tranh tươi, cũng lúc thì bà tự cắt và bện tranh từng tấm để bán. Hồi nớ, trẻ con chúng tôi vẫn hay rủ nhau chơi trò trốn tìm. Dĩ nhiên, nơi núp kín đáo nhất chính là giữa lùm cỏ tranh. Đám trẻ nít quầng nát vườn cỏ tranh ưng để được bà Xã Năm mất ăn, mất ngủ quơ gậy rượt chạy. Tuổi già bóng xế, bà Xã Năm qua đời được người làng tôi chôn cất giữa vườn cỏ tranh. Vườn hoang, cỏ lạnh bị đàn trâu, bò giẫm phá. Tiếp sau ni mỗi khi  vào hè, những vạt cỏ tranh ngày thêm dặt dẹo, cháy xém...

Rồi một ngày tôi về đưa tang mẹ vợ ở quê. Đêm, vợ tôi kể về những tháng ngày cùng cha mẹ đi khai hoang trồng sắn, trồng khoai. Nhà vợ có năm chị em gái và năm nào cũng có đi cắt cỏ tranh. Mẹ già cần mẫn bện từng tấm tranh khô đem ra chợ bán. Ngẫng lại các con yên bề gia thất thì lưng mẹ đã còng. Ngày đưa tang, bóng mẹ vợ tôi đi qua vạt cỏ tranh cuối vườn. Tôi không biết mình yêu hay ghét cỏ tranh, mái nhà tranh... nhưng có gì đó níu chân tôi trong chiều tà quặn thắt./.

T.V.T